όταν η μουσική – Luna
Πάντα θαύμαζα που όταν σε ρωτάω, τι μουσική ακούς; Μπορείς να μου απαντήσεις με σιγουριά. Nα μου πεις ακριβώς το είδος και τους καλλιτέχνες που ακούς. Ξέρεις στίχους απέξω, στίχοι που έχουν γίνει πυξίδα, γιατί σε οδήγησαν ή ταίριαξαν κομμάτια σου, σε έκαναν να νιώσεις λιγότερο μόνος, σε έκαναν να νιώσεις ότι ανήκεις ή μπορεί τόσο απλά αλλά και τόσο βαθιά να σου άλλαξαν λίγο τις μοίρες της ζωής. Όπως οι μοίρες που παίζουν τη ζωή σου σαν χορδή, σαν σε άρπα που βγάζει νότες ευτυχίας, απόλαυσης, απόγνωσης, πόνου, έτσι και το κάθε κομμάτι, συνοδεύει τη στιγμή με ένα παλμό, που αν είναι αρκετά δυνατός, γίνεται αθάνατος στη σκέψη, στη καρδιά σου, μένει για πάντα και σου θυμίζει.. Εγώ από την άλλη δεν ξέρω ποτέ τι να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση. Πάντα ένιωθα κάπως μειονεκτικά, σαν να μην αξίζω να λέω ότι η μουσική είναι ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα για μένα, ότι μπορεί να μου αλλάξει τη διάθεση μέσα σε δευτερόλεπτα, να με κάνει να χαμογελάσω και να κλάψω, ότι από τη στιγμή που θα ξυπνήσω μέχρι την ώρα που θα κοιμηθώ ακούω μουσική, ότι διαφορετικά κομμάτια και καλλιτέχνες έχουν σημαδέψει και χρωματίσει σχεδόν κάθε μου στιγμή, ότι έχω συνδέσει κομμάτια με ανθρώπους, μέρη, μυρωδιές, εαυτούς, ακριβώς επειδή δεν ξέρω να σου πω τι μουσική ακούω, ούτε πιο είναι το αγαπημένο μου κομμάτι, ούτε ξέρω τι μουσική θέλω να βάλω όταν κάποιος μου ζητάει να βάλω μουσική. Στο μυαλό μου η μουσική που ακούω είναι ένα χάος γεμάτο συνδέσεις, στιγμές και συναισθήματα. Όπως και κάθε άλλο πράγμα για να λέμε την αλήθεια, τίποτα δεν είναι συγκεκριμένο και για να φτάσω στο συγκεκριμένο αν χρειαστεί, πρέπει να καταλάβω τι διάθεση έχω, τι νιώθω και τι θέλω να νιώσω. Ήμουν στη δουλειά πριν λίγες μέρες, ήταν πρωί. Έπινα ζεστό καφέ και είχα βγει να κάνω ένα τσιγάρο. Το καφέ που έχει δίπλα στο μαγαζί που δουλεύω άρχισε να παίζει το Day Dreaming της Aretha Franklin και άρχισα να χάνομαι… Ένιωσα σαν να βρίσκομαι πάλι στην Αγγλία, είμαι 18 χρόνων, στο δωμάτιο μου στην εστία του πανεπιστημίου, κάθομαι πάνω στο κρεβάτι και να κοιτάω έξω από το παράθυρο, βλέπω το χιονισμένο τοπίο, τα δέντρα χωρίς φύλλα που πάντα με σαγήνευαν, τα γυμνά κλαδιά κόντρα στον ουρανό. Το πεζούλι στο παράθυρο γεμάτο βιβλία, ένα τριαντάφυλλο και ένα κεράκι που έχω ακόμα, δεν το έχω ανάψει. Θυμάμαι το μωβ χρώμα στο πάπλωμα, τα βιβλία που είχα δανειστεί από την βιβλιοθήκη, την έμπνευση που ένιωθα, το άνοιγμα προς τη ζωή και όλες αυτές τις πιθανότητες. Όλες τις ζωές που είχα να ζήσω και όλους τους εαυτούς που είχα γνωρίσω. Είχε έρθει πριν λίγες μέρες μια φίλη στο σπίτι. Τι ρωτάω τι θέλεις να ακούσουμε; Μου λέει, για μένα πάντα το σπίτι σου θα είναι o David Bowie. Βάλαμε το Βlackstar, μετά το Planet Caravan των Black Sabbath, το L.A. Woman των The Doors, το Whole Lotta Love των Led Zeppelin… πήγα κατευθείαν στον σπίτι μου στον Νέο Κόσμο, δεν μένω εκεί πια, είναι χειμώνας, έχω γυρίσει από την Αγγλία και είμαι στο πρώτο έτος καλών τεχνών στην ΑΚΤΟ, φοράω το αγαπημένο μου κόκκινο πουλόβερ, κάθομαι στο ξύλινο πάτωμα και ζωγραφίζω, μαζί με ένα ποτήρι κακό ροζέ κρασί που έχω πάρει με 2 € από το σουπερμάρκετ, τα χέρια μου είναι μουτζουρωμένα από το μολύβι και έχω αρχίσει να ζαλίζομαι από το κρασί. Χθες το απόγευμα περπατούσα και άκουγα το Angel of Small Death and the Codeine Scene του Hozier, είχε σκοτεινιάσει και μύριζαν παντού τα νυχτολούλουδα. Η μουσική του με πάει σε κάτι γλυκό και οικείο πάντα, ακόμη και αν οι στίχοι δεν είναι τόσο. Είναι η μυρωδιά του καφέ το πρωί, μία σειρά βιβλίων φαντασίας που διάβαζα και άκουγα playlist με κομμάτια του, σχέδια στο sketchbook μου, βόλτες, κρύες νύχτες κάτω από τα σκεπάσματα. Είμαι στο μετρό, τελειώνει το κομμάτι που άκουγα και μπαίνει Yungblud. Πριν προλάβω να το αλλάξω, το μυαλό μου πάει στο Λονδίνο πρόπερσι. Περπατάω στο Notting Hill, φοράω μια μπορντό σχεδόν φούξια γούνα, μπαίνω σε ένα καφέ και περιμένω να έρθει μια φίλη μου. Διαβάζω το All about Love της Bell Hooks και κοιτάω μια αφίσα της ταινίας Αμελί που είναι κρεμασμένη πάνω από το τραπέζι μπροστά μου, ο τοίχος είναι κίτρινος, δίπλα μου ένα ζευγάρι παίζει επιτραπέζια, ένα άλλο συζητάει, ξανά κοιτάω την αφίσα, με παίρνει η φίλη μου τηλέφωνο, έχει φτάσει. Είμαι στη δουλειά, ο σταθμός που ακούμε που συνήθως παίζει House, βάζει το Τυχερό Αστέρι και χαμογελάω, το κομμάτι αυτό είναι το αγόρι μου, είμαστε στο αμάξι, γυρνάμε σπίτι μου και το τραγουδάει όσο πιο δυνατά μπορεί, είναι το καφέ δίπλα στη δουλειά, που οπότε βγαίνω για τσιγάρο και το ακούω να παίζει, τον σκέφτομαι, είναι το μαέστρο που βλέπουμε μαζί αγκαλιά. Ίσως να είμαι πολύ ρομαντική αλλά, η μουσική για μένα είναι τραγούδια, είναι άνθρωποι είναι στιγμές, είναι τα πάντα.
Η θεωρία της ροής και της ευτυχίας (μέρος 3ο) – luna
Όταν κανείς βρίσκεται στη κατάσταση της ροής, ο εγκέφαλός είναι ολοκληρωτικά συγκεντρωμένος στη δραστηριότητα με την οποία ασχολείται, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει χώρος για σκέψεις και οτιδήποτε άλλο να έρθει στο προσκήνιο. Μια σημαντική επομένως διάσταση της ροής είναι ότι όσο βρισκόμαστε σε αυτή, σχεδόν όλες οι πτυχές του εγκέφαλου, είναι αφοσιωμένες σε μια δραστηριότητα. Για αυτό ακριβώς το λόγο η αίσθηση του χρόνου φαίνεται να αλλάζει, η όποια ενόχληση φεύγει σαν να μην υπήρξε ποτέ και σκόρπιες αρνητικές σκέψεις χάνονται. Ο εγκέφαλος είναι απασχολημένος στο να συγκεντρωθεί σε αυτή τη μια ασχολία, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει χώρος ώστε να εισχωρήσει οτιδήποτε άλλο. Ο στόχος επομένως, είναι η ψυχική ενέργεια να ρέει ανεμπόδιστα μέσα σε μια οδό της συνείδησης και να μη αποσπάτε, ούτε να παρεμβάλλεται από σκέψεις όπου αναλώνουν ενέργεια ή δημιουργούν μια αίσθηση χάους, σύγκρουσης και αδράνειας. Η ροή είναι μια ανεμπόδιστη τέλεια αρμόνιά του είναι με τη στιγμή, με το εδώ και το τώρα. Σαν να έρχονται όλα τα σωματίδια της ύπαρξης και να συμμετέχουν σε έναν χορό απελευθέρωσης. Σε ένα καλλιτεχνικό ή μη πλαίσιο, θεωρώ πώς η ροή, θα μπορούσε να επιτευχθεί με την εξάσκηση. Με ασκήσεις εκφραστικής, αυτοσχεδιαστικής ζωγραφικής, αντίστοιχη των ελευθέρων συνειρμών στην ψυχανάλυση. Ο καθένας από εμάς μπορεί να σχεδιάζει και να ζωγραφίζει οτιδήποτε επιθυμεί δίχως να σκεφτεί ένα αποτέλεσμα ή κάποιο προορισμό. Εγώ, εσύ, με το υλικό, το χαρτί, τον καμβά. Μια νέα διάσταση θα παρουσιαστεί, καθώς θεωρώ πώς ο καμβάς μπορεί να είναι μια μικρογραφία της ζωής. Μια μικρογραφία που όταν μπορούμε να πέτυχουμε και να εμπιστευτούμε τη ροή, μπορούμε να πέτυχουμε τη ροή σε σχέση με το κάθε περιβάλλον, με τη κάθε πρόκληση και ασχολία. Η ευτυχία επομένως μπορεί να επιτευχθεί με συγκεντρωμένη προσπάθεια, με στόχο αλλά και επιθυμία για αλλαγή. Με τόλμη και αποδοχή προς την απόλαυση αλλά και τον έλεγχο. Είναι μια πορεία συνειδητοποίησης και απελευθέρωσης μέσω της ισορροπίας και της συγκεντρωμένης πορείας δίχως περισπασμούς. Είναι μια συνειδητή επιλογή προς την επιθυμία και της ορμής να ζήσουμε. Να καταλάβουμε τον εαυτό μας αλλά και τον κόσμο γύρω μας και πάνω από όλα της αναζήτησης της ευτυχίας πέρα από εξωτερικούς παράγοντες. Η ευτυχία είναι μια εσωτερική αναζήτηση. Και μια ζωή με πυξίδα τη ροή, μας προτρέπει και μας επιτρέπει να γινόμαστε ένα με τον εαυτό μας, με τη πράξη και το περιβάλλον. Ξεφλουδίζοντας έτσι τα στρωματά των περισπασμών, αρχίζει η γέννηση της ανεμπόδιστης δημιουργικής ενέργειας που όλοι έχουμε μέσα μας, και καθοδηγεί την ψυχικής μας ενέργεια σε τόπους άχρονους και μαγικούς.
Η θεωρία της ροής και της ευτυχίας (μέρος 2ο) – luna
Το κλειδί για την ευτυχία, βασίζεται στο τρόπο όπου επενδύουμε την ψυχική μας ενέργεια. Όταν στρέφουμε την προσοχή μας συνειδητά σε ένα συγκεκριμένο στόχο όπου έχουμε επιλέξει, η ψυχική μας ενέργεια ρέει προς την κατεύθυνση αυτού του στόχου, δημιουργώντας μια αρμονία μεταξύ σκέψης και πράξης αλλά και μια γενικότερη ροή στη συνείδηση και κατ’ επέκταση στην ύπαρξη. Καθώς όλα πραγματώνονται και βιώνονται σε σχέση με εμάς και όχι προς εμάς. Επιβάλουμε την δική μας ψυχική ενέργεια στην εμπειρία και όχι το αντίθετο. Δημιουργώντας μια συνέχεια όπου εμπεριέχεται από το δικό μας μοναδικό στίγμα. Ο Cziksentmihalyi ορίζει την έννοια της ροής, ως μια κατάσταση όπου οι άνθρωποι είναι τόσο βυθισμένοι και συγκεντρωμένοι σε μια δραστηριότητα όπου τίποτα άλλο δε φαίνεται να είναι σημαντικό. Η εμπειρία ως εμπειρία, είναι τόσο απολαυστική όπου οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να την κάνουν παρά κάθε κόστος, απλά και μόνο για να συνεχίσουν να βιώνουν την αίσθηση που τους κατακλύζει όταν βρίσκονται μέσα σε αυτή τη κατάσταση. Ακόμη, αναγνωρίζει κάποια συγκεκριμένα στοιχεία τα οποία θα πρέπει να υπάρχουν ώστε να μπορέσει κανείς να φτάσει στη ροή. Η ψυχολογική ροή, παρουσιάζει εννέα χαρακτηριστικά: Την υποκειμενική ισορροπία ικανοτήτων-πρόκλησης του καθενός. H ικανότητα/πρόκληση δηλαδή του κάθε ανθρώπου σε σχέση με την ασχολία που θέλει να καταπιαστεί να μην είναι ούτε μικρή αλλά ούτε μεγάλη, ώστε ούτε να βαρεθεί αλλά ούτε να πνιγεί στη πράξη. Την συγχώνευση της δράσης και της επίγνωσης, αυτοματοποιώντας σχεδόν την διαδικασία, κάτι το οποίο διευκολύνει το να φτάσει κανείς στη κατάσταση της ροής. Την σαφήνεια των στόχων και των απαιτήσεων της δραστηριότητας. Την άμεση ανατροφοδότηση για την πορεία της δραστηριότητας, δίχως ανάλυση ή σκέψη. Την ολοκληρωτική συγκέντρωση στο έργο ή πράξη. Την αίσθηση του ελέγχου. Την απώλεια της αυτοσυνειδητότητας, με πλήρη συγχώνευση του ατόμου με το περιβάλλον του. Tην εναρμόνιση δηλαδή του εαυτού και της ενέργειας με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται και πράττει. Τον μετασχηματισμό της εμπειρίας και της διάρκειας του χρόνου. Mε άλλα λόγια η βίωση την εμπειρίας και του χρόνου παίρνουν μια άλλη, αρμονική και ευέλικτη μορφή. Την αυτοτελή εμπειρία, όπου δημιουργείται όταν συμβούν τα παραπάνω, η οποία περιγράφεται ως μια αίσθηση βαθύτατης απόλαυσης που καθιστά την δραστηριότητα αυτοσκοπό. Επομένως, υπάρχουν κάποιες σαφείς προϋποθέσεις για να βιωθεί η ψυχολογική ροή. Κάτι που είναι σημαντικό να σημειωθεί, είναι ότι η κατάσταση της ροής, δεν χαρακτηρίζεται απαραίτητα από υποκειμενικά συναισθήματα, ακόμη και από θετικά. Η ουσία της ροής είναι η απομάκρυνση των παρεμβατικών σκέψεων του μυαλού. Η πλήρης απορρόφηση σε μια ασχολία έχει ως αποτέλεσμα την απουσία του εαυτού αλλά και την ένωση της επίγνωσης με την ασχολία όπου καταπιανόμαστε. Όπως είπε και ο ψυχολόγος της θετικής ψυχολογίας Martin Seligman « Η συνείδηση και το συναίσθημα είναι εκεί για να διορθώνουν την πορεία μας, όταν αυτό που κάνουμε φαίνεται να είναι τέλειο δεν τα χρειαζόμαστε» Επομένως η ροή, είναι μια δυναμική παρά μια στατική κατάσταση.
Η θεωρία της ροής και της ευτυχίας – luna
Από τη πρώτη στιγμή που διάβασα σχετικά με τη θεωρία της ροής, ένιωσα μια οικειότητα με τα στοιχεία τα οποία περιέγραφε, δίχως να γνωρίζω πολλές λεπτομέρειες για αυτή. Μου ήρθε με μιας στο μυαλό η αίσθηση που με κατακλύζει όταν κάνω κάτι δημιουργικό. Σε αυτές τις στιγμές χάνομαι, ξεχνάω και θυμάμαι, ο χρόνος παίρνει μια διαφορετική μορφή από τη συνηθισμένη, περνάει γρήγορα αλλά και αργά, οι στιγμές τεντώνονται και γεμίζουν με έναν αναπάντεχο τρόπο. Το μυαλό σιωπά και το ένστικτό κυριαρχεί. Όλα κινούνται αρμονικά σε μια σαγηνευτική ροή που με καθοδηγεί, γίνομαι ένα με το εδώ και τώρα. Κύριος εμπνευστής της θεωρίας της ροής ήταν ο Mihaly Csikszentmihalyi. Ουγγρικής καταγωγής ψυχολόγος και συνιδρυτής της θετικής ψυχολογίας μαζί με τον Martin Seligman. Αφιέρωση τη ζωή του στην απάντηση ενός απλού αλλά και περίπλοκου ερωτήματος, «Τι απαρτίζει μια ευτυχισμένη ζωή;» Ο Csikszentmihalyi άρχισε να ενδιαφέρεται για τη έννοια που αργότερα ονομάστηκε, ροή, τα τελευταία χρόνια της φοίτησης του στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο το 1960. Παρακολουθώντας καλλιτέχνες να ζωγραφίζουν στο στούντιο τους. Γοητεύτηκε από την ικανότητα τους να ξεχνούν τα πάντα κατά τη διάρκεια της δουλείας τους, την μοναδική συγκέντρωση τους, αλλά και την επιμονή τους να συνεχίσουν να ζωγραφίζουν παρά την κούραση τους. Αυτό που του έκανε ακόμη περισσότερη εντύπωση ήταν ότι αφού τελείωναν ένα έργο τέχνης, αντί να το χαρούν, το άφηναν στην άκρη και άρχιζαν ένα νέο. Κατάλαβε ότι δεν τους ενδιέφερε ο τελειωμένος πίνακας καθαυτός, αλλά η εμπειρία της πλήρης βύθισης και απορρόφησης στην δημιουργική πράξη. Στα επόμενα χρόνια ο Mihaly Csikszentmihalyi συνέχισε την έρευνα του, μελετώντας πώς κάποιος μπορούσε να φτάσει στη κατάσταση της ροής. Γρήγορα ανακάλυψε ότι αυτή η ποιότητα όπου ονόμασε «flow» αφορούσε όλους τους ανθρώπους ανεξάρτητος επαγγέλματος. Όλοι περιέγραφαν με τον ίδιο τρόπο την συνθήκη αυτής της βέλτιστης εμπειρίας, ήταν σαν ένα ποτάμι που τους παρασύρει στην ροή του και ανέφεραν την ευχαρίστηση και την ολοκλήρωση που ένιωθαν κατά την εμπλοκή τους στην εκάστοτε δραστηριότητα. Έτσι, προέκυψε και το όνομα «ροή». Σε μια συνέντευξη του, όταν ρωτήθηκε τι εννοεί με τον όρο αυτό, απάντησε ότι ροή είναι το να βρίσκεται κανείς ολοκληρωτικά απορροφημένος σε μια δραστηριότητα, δίχως κάποιο άλλο κίνητρο ή στόχο πέρα από το να βρίσκεται στη διαδικασία της πράξης αυτής. Όταν αυτό συμβαίνει, το εγώ εξαφανίζεται. Ο χρόνος κυλάει ασυνήθιστα γρήγορα. Κάθε ενέργεια, κίνηση και σκέψη διαδέχεται αναπόφευκτα τη προηγούμενη, σαν να ένα κομμάτι τζαζ. Όλη η ύπαρξη συμμετέχει αρμονικά και όλες οι ικανότητες αξιοποιούνται στο έπακρο. Η ευτυχία ως ποιότητα και αίσθηση, είναι μια πολύ αφηρημένη έννοια. Όταν μιλάμε για αυτή, πολλές φορές δεν είμαστε σίγουροι τι είναι ή πως μπορεί να επιτευχθεί. Πολλά συναισθήματα, σκέψεις, αμφιβολίες, ενοχές μπαίνουν στη μέση και διαστρεβλώνουν την εσωτερική μας πυξίδα αλλά και διαίσθηση. Κατά τον Csikszentmihalyi, η ευτυχία είναι μια εσωτερική κατάσταση του είναι και όχι κάτι που καθορίζεται από εξωτερικούς παράγοντες. Δεν είναι άκαμπτη και αδιάλλακτη. Αντιθέτως η υλοποίηση της ευτυχίας χρειάζεται αφοσίωση και προσπάθεια. Θεώρησε ότι πέρα από τα «καθορισμένα» επίπεδα ευτυχίας του κάθε ανθρώπου, υπάρχει ο χώρος όπου ο καθένας έχει την ικανότητα να ασκήσει έλεγχο ώστε να τη επιτύχει. Η ευτυχία δεν είναι κάτι προκαθορισμένο αλλά μπορεί να βελτιωθεί και να εξελιχθεί όσο μαθαίνουμε να βρισκόμαστε στη κατάσταση της ροής. Μέσω της ροής μπορούμε να ασκήσουμε έλεγχο στο περιεχόμενο της συνείδησης μας, πάρα να αφηνόμαστε και να παρασυρόμαστε παθητικά από εξωτερικούς παράγοντες. Όπως έγραψε και ο Στωικός φιλόσοφος Marcus Aurelius, «Αν πονάς από εξωτερικούς παράγοντες, δεν είναι αυτοί όπου σε ταράζουν, αλλά η δική σου κρίση ως προς αυτούς. Και έχεις την δυνατότητα να εξαλείψεις αυτή τη δύναμη που αφήνεις να ασκούν πάνω σου αυτή τη στιγμή» Οι καλύτερες στιγμές στη ζωή, συνήθως προκύπτουν όταν το μυαλό και το σώμα φτάνουν τα όρια τους σε μια εκούσια προσπάθεια να καταφέρουν κάτι δύσκολο αλλά που αξίζει τον κόπο αυτό. Η βέλτιστη αυτή εμπειρία επομένως, η ροή, η ευτυχία, είναι κάτι το οποίο μπορούμε να «δημιουργήσουμε»