Η Γυναίκα, ο Άγιος και ο Νόμος της Τώνιας Μαρκετάκη – Μέρος 3ο – Αναστασία Αντωνακάκη
Πού σταματάει η ατομική ευθύνη και πού αρχίζει η συλλογική; Έχουμε ευθύνη όλοι, για όλα. “Je suis responsable” – αν και η Μαρκετάκη δεν αγαπούσε και τόσο την Nouvelle Vague. Ο Γιάννης, ως άλλος incel, πολύ πριν εφευρεθεί ο όρος – άλλωστε, οι όροι εφευρίσκονται για να περιγράψουν κάτι που συμβαίνει πολύ πριν από αυτούς – κατηγορεί τις γυναίκες. Τις σκοτώνει. Και τότε, επιτέλους. Το ίδιο σύστημα που τον πετούσε έξω από τις γραμμές του, τον υποδέχεται τώρα με δάφνες. Ο Γιάννης ακολουθεί το σύστημα Μπαλάσκα, πολύ πριν να είναι της μόδας σήμερα. Ομολογεί το έγκλημά του και παρουσιάζεται ως τρελός. Το δικαστήριο είναι ένα θέατρο. Ούτε καν – είναι μία φτηνή εμπορική σκηνή, που απλώς χρειάζεται να ξέρεις το κοινό σου. Να αντιλαμβάνεσαι γρήγορα: σε ποια κόλπα αντιδράει πιο γρήγορα; Διψάει για αίμα. Για άρτο και θεάματα. Και ο νόμος φροντίζει να του τα δώσει. Έτσι κι αλλιώς, αυτό κάνει ο νόμος. Φροντίζει να σε κρατάει ικανοποιημένο, όσο πρέπει, με αντάλλαγμα την σιωπή σου. Ξέρει να απευθύνεται στα πιο χαμηλά σου ένστικτα. Κι όταν είσαι έτοιμος, να σε βγάλει εκεί πάνω, να δώσεις την παράσταση της ζωής σου. Όλοι δικαιούνται μερικά λεπτά δημοσιότητας. Με τον οποιονδήποτε τρόπο. Ο Γιάννης θριαμβεύει. Τον ερωτεύονται οι γυναίκες. Ο τύπος ασχολείται μαζί του. Όλοι ασχολούνται μαζί του. Είναι το πρόσωπο της επικαιρότητας. Είναι αποδεκτός – επιτέλους. Διασκεδάζει με τους δημοσιογράφους την ώρα της δίκης, συζητώντας για γυναίκες. Αυτό θέλουν οι γυναίκες. Τον φόβο. Θέλουν να φοβούνται. Γι’ αυτό τον ερωτεύτηκαν. Και για κάτι ακόμη. Γιατί τον λυπούνται. Τον πονάνε. Τον καταλαβαίνουν. Έχει τραβήξει πολλά. Είναι το παιδί της διπλανής πόρτας. Δεν είναι κανένας μανιακός. Είναι δυστυχισμένος. Και γοητευτικός. Τελικά, δεν τον φοβούνται και τόσο. Είναι γλυκός. Ζει στον κόσμο του, ο καημένος. Μήπως ο κόσμος του είναι καλύτερος από τον δικό μας; Ο Γιάννης, επιτέλους, είναι προσαρμοστικός. Όχι επειδή είναι σωματικά βίαιος. Αλλά επειδή βλέπει τι θέλει ο κόσμος και του το δίνει. Βλέπει ποιος ρόλος πουλάει, και τον παίζει. Τώρα, αν μέσα σε όλο αυτό σκοτώνεται και καμιά γυναίκα, ε, δεν πειράζει. Γυναίκα είναι. Σιγά την φύρα. Δεν ήταν και καμιά σοβαρή, άλλωστε. Και σιγά την όμορφη. Γενικώς, σιγά. Έλα μωρέ. Ο Γιάννης, επιτέλους, είναι ο πιο δυνατός. Ο Γιάννης έχει μια δεύτερη ευκαιρία στην ζωή. Η Ελένη, πάλι, όχι. Η Ελένη έχει ξεχαστεί προ πολλού. “Στη Δύση, υπάρχει η πατριαρχική δομή. Σου δίνουν τα δικαιώματα αλλά σου αμφισβητούν την ικανότητα. Στην Ελλάδα δεν σου αμφισβητούν την ικανότητα, αλλά το δικαίωμα (κατάλοιπα μητριαρχίας).”. Η Ελένη τελείωσε. Κανείς δεν την θυμάται. Μόνο η μάνα της. Που ουρλιάζει. “Δεν μου το πρόσεξαν το παιδί μου, κύριε αστυνόμε.”. Δεν της το πρόσεξαν ούτε το 1969, Μαρία Μπαβέα. Ούτε το 2018, Ελένη Τοπαλούδη. Ούτε το 2019, Αγγελική Πέτρου, Σούζαν Ίτον. Ούτε το 2021, Καρολάιν Κράουτς, Γαρυφαλλιά Ψαράκου. Ούτε το 2024, Κυριακή Γρίβα. Η απαρίθμηση ενδεικτική και όχι εξαντλητική – όπως λένε και οι νομικοί. Δεν είμαστε όλες εδώ. Στην Ελλάδα του 2024, που συνεχίζει να προτρέπει στην βία. Που επιβραβεύει την επιβολή. Που ορθόδοξοι και ρεφορμιστές αρνούνται την κοινωνική πραγματικότητα. Στην Ελλάδα του whataboutism, των στερεοτύπων, των προνομίων. Στην Ελλάδα, που συχνά επικρατεί το σκοτάδι, παρά τον ήλιο της. Στην Ελλάδα του 2024, μας λείπεις, Τώνια Μαρκετάκη. Εσύ και το φως σου. Σ’ ευχαριστούμε για τις ταινίες σου. Μας θυμίζουν ότι, δεν ξεκινήσαμε τώρα να μιλάμε. Απλώς, εσείς ξεκινήσατε τώρα να μας ακούτε. Αυλαία. Τα λόγια της Τώνιας Μαρκετάκη που βρίσκονται μέσα σε εισαγωγικά, είναι από το κείμενό της, “Αυτοπαρουσίαση”, δημοσιευμένο στο περιοδικό Φιλμ, τεύχος 17, Ιούλιος 1979 και αν θέλετε να το διαβάσετε ολόκληρο, το βρήκα εδώ: https://flix.gr/articles/archives-marketaki-cinema-freedom-of-speech-feminism.html Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην Ένωση Σκηνοθετών και Παραγωγών Ελληνικού Κινηματογράφου, για την προβολή της ταινίας στον κινηματογράφο Έλλη, την Δευτέρα 8 Απριλίου, στο πλαίσιο του Landmarks II: Το Σινεμά στο Κέντρο | η Αθήνα στο Σινεμά. Μπορείτε να βρείτε όλο το πρόγραμμα προβολών εδώ: https://www.facebook.com/events/athens/landmarks-ii-%CF%84%CE%BF-%CF%83%CE%B9%CE%BD%CE%B5%CE%BC%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%B5%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%BF-%CE%B7-%CE%B1%CE%B8%CE%AE%CE%BD%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%83%CE%B9%CE%BD%CE%B5%CE%BC%CE%AC/1470303003911395/?locale=ku_TR
Ποια έιναι η ιστορία των Ταρώ; – μαίρη Τζέιν
Τι θα λέγατε αν σας έλεγα πως τα ταρώ, αυτή η “μαγική” τράπουλα, ξεκίνησε ως επιτραπέζιο παιχνίδι; Κι όμως, αυτά τα χαρτιά δεν χρησιμοποιούνταν πάντα με τον σκοπό να μας αποκαλύψουν το μέλλον και τις βαθιές αλήθειες του σύμπαντος. Ας ξεκινήσουμε να δούμε τα ιστορικά δεδομένα. Η σύγχρονη τράπουλα ταρώ περιέχει 78 κάρτες, οι οποίες χωρίζονται σε δύο τύπους: τις 22 κάρτες της “Μεγάλης Αρκάνας” (όπως οι Εραστές, ο Θάνατος και η Κρίση), και τις “Μικρές Αρκάνα” ή “κάρτες χρώματος”. Αν και δεν υπάρχουν πολλές αποδείξεις ότι το Ταρώ υπήρχε πριν από τον 14ο αιώνα, οι ιδέες που απεικονίζονται στα χαρτιά είναι πολύ παλαιότερες. Ορισμένες κάρτες ταρώ σκιαγραφούν επαρκώς τη μεσαιωνική Ευρώπη, όπως ο Πάπας, ο Διάβολος και η Τελευταία Κρίση. Άλλες όμως, όπως η Αρχιέρεια και η Σελήνη, έχουν περισσότερο προχριστιανική ατμόσφαιρα. Οι κάρτες ταρώ χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά για ένα παιχνίδι, ονόματι tarocchi, το οποίο μοιάζει στο σημερινό μπριτζ. Το παιχνίδι παίζεται ακόμη και σήμερα, ιδίως στη Γαλλία. Στην αρχή, επίσης, μια ιδιαίτερη και αγαπημένη δραστηριότητα ήταν οι ποιητές να εμπνέονται από τα ονόματα της Μεγάλης Αρκάνας για να γράψουν ωραία, κολακευτικά ποιήματα για τις γυναίκες της βασιλικής αυλής, τα λεγόμενα tarrocchi appropriati. Από πού προήλθαν όμως τα ταρώ και πώς έφτασαν να είναι ένα σύμβολο αποκρυφισμού; Τα τραπουλόχαρτα εισήχθησαν στην Ευρώπη από την ισλαμική εισβολή στη Βόρεια Αφρική, την Ισπανία και τη Σικελία από ισλαμικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του σουλτανάτου των Μαμελούκων στην Αίγυπτο, το οποίο δεν έληξε μέχρι το 1517. Η τράπουλα ταρώ εμφανίζεται για πρώτη φορά στη βόρεια Ιταλία, την περίοδο 1420-1440. Αυτές οι πρώιμες τράπουλες ήταν ακριβά και πολύτιμα έργα τέχνης, ζωγραφισμένα στο χέρι και διακοσμημένα με φύλλα χρυσού. Η παλαιότερη σωζόμενη πλήρης τράπουλα ζωγραφίστηκε από τον Ιταλό καλλιτέχνη Bonifacio Bembo, το 1422. Είναι γνωστή ως η τράπουλα Visconti-Sforza Tarocchi από το οικογενειακό όνομα του παραγγελιοδότη της, του δούκα του Μιλάνου. Τη δεκαετία του 1500, με τις τυπογραφικές ανακαλύψεις του Γουτεμβέργιου, κατέστη δυνατή η μαζική παραγωγή των καρτών. Αυτή η εξάπλωση βοήθησε επίσης στην εξάπλωση από τη Βόρεια Ιταλία στην υπόλοιπη Ευρώπη. Το 1781 εκδόθηκε στη Γαλλία το βιβλίο “Le Monde Primitif” (Ο πρωτόγονος κόσμος) από τον Court de Gebelin και τον κόμη de Mellet. Ήταν το πρώτο άρθρο που μιλούσε για το ταρώ με όρους μαγείας και μαντείας. Σε αυτό το άρθρο, ο Mellet συνδέει για πρώτη φορά τα χαρτιά με τα εβραϊκά γράμματα ή την εβραϊκή Καμπάλα. Ο Gebelin ήταν ο πρώτος που έγραψε για τις κάρτες ταρώ και πίστευε ότι προέρχονταν από την αρχαία Αίγυπτο και είχαν μυστικιστική σημασία. Το 1788, η τράπουλα Ettellia Tarot ήταν η πρώτη τράπουλα που κατασκευάστηκε για την πρόβλεψη του μέλλοντος. Πολλά από τα σχέδιά της ήταν πολύ διαφορετικά από τις συνηθισμένες τράπουλες και έκαναν ακόμα πιο ισχυρή την ιδέα ότι προέρχονται από την Αίγυπτο. Οι κάρτες είχαν τις εννοιολογικές ερμηνείες τους γραμμένες πάνω τους. Τη δεκαετία του 1850, ένας Γάλλος με το όνομα Eliphas Levi έκανε περισσότερους ανθρώπους να ενδιαφερθούν για το πώς συνδέονται οι κάρτες Ταρώ και η Καμπάλα. Ενώ κάποιοι άνθρωποι είχαν μιλήσει για αυτή την ιδέα και πριν, ήταν αυτός που την έκανε πραγματικά σαφή στην αποκρυφιστική μελέτη. Το σύστημα Καμπάλα-Ταρό είναι τώρα ο κύριος τρόπος για να μάθει και να κατανοήσει κανείς το Ταρώ. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Paul Christian επινοεί για πρώτη φορά τις λέξεις Major Arcana και Minor Arcana. Το 1909, σχεδιάζεται η τράπουλα ταρώ Waite-Smith, γνωστή και ως τράπουλα Rider-Waite. Ο Waite και η Smith ήταν μέλη μιας ομάδας που ονομαζόταν Ερμητικό Τάγμα της Χρυσής Αυγής, το οποίο ξεκίνησε το 1888. Μεταξύ 1938 και 1943 , ο Aleister Crowley δημιούργησε την τράπουλα Thoth με τη βοήθεια της εικονογράφου Lady Frieda Harris. Το Βιβλίο του Θωθ δημιουργήθηκε το 1944, αλλά η τράπουλα Ταρώ δεν εκδόθηκε παρά μόνο το 1969, αφού ο σχεδιαστής και καλλιτέχνης είχε πεθάνει. Ο Θωθ είναι ένας αρχαίος αιγυπτιακός θεός που πιστεύεται ότι δημιούργησε τα ιερογλυφικά. Η τράπουλα Thoth, όπως και η τράπουλα Waite-Smith, είναι γεμάτη από μυστικές έννοιες και σύμβολα, τα οποία χρησιμοποιούνται για να αντιπροσωπεύσουν βαθύτερα νοήματα και συγκεντρώνοντας βασικά συμβολικά στοιχεία από προηγούμενες τράπουλες με αναφορές στην Καμπάλα, την αστρολογία και την αλχημεία.
Η Ιστορία και η Αξία της Επιστημονικής Φαντασίας στη Λογοτεχνία – Μαίρη Τζέιν
Η λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας έχει μια πλούσια και ποικίλη ιστορία που εκτείνεται σε αιώνες, προερχόμενη από διάφορες πολιτιστικές και λογοτεχνικές επιρροές. Πρόκειται για ένα είδος, το οποίο διαρκώς επανέρχεται, δίνοντας υλικό για τη δημιουργία φανταστικών φουτουριστικών κόσμων στο νου νεαρών και μεγαλύτερων αναγνωστών. Τι είναι, όμως, η λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας και ποια είναι η ιστορία της; Η λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας είναι ένα είδος μυθοπλασίας που εξερευνά φανταστικές έννοιες, φουτουριστικά σκηνικά, προηγμένη επιστήμη και τεχνολογία, και μερικές φορές υπερφυσικά στοιχεία, για να αφηγηθεί συναρπαστικές ιστορίες. Αυτές οι αφηγήσεις συχνά εμβαθύνουν σε ιδέες όπως η εξερεύνηση του διαστήματος, τα ταξίδια στο χρόνο, οι εναλλακτικές πραγματικότητες και οι κοινωνικές αλλαγές που προκύπτουν από την επιστημονική πρόοδο ή τις τεχνολογικές καινοτομίες. Η λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας μπορεί να περιλαμβάνει διάφορα υποείδη, όπως το cyberpunk, space opera και η δυστοπική φαντασία, μεταξύ άλλων. Οι ρίζες του είδους μπορούν να εντοπιστούν σε αρχαία έργα όπως η “Αληθινή Ιστορία” του Λουκιανού (2ος αιώνας μ.Χ.) και το “Χίλιες και Μία Νύχτες” (9ος-14ος αιώνας). Ωστόσο, το είδος άρχισε πραγματικά να διαμορφώνεται κατά τη διάρκεια του 17ου και 18ου αιώνα με έργα όπως τα “Ταξίδια του Γκιούλιβερ” (1726) του Τζόναθαν Σουίφτ και το “Φρανκενστάιν” (1818) της Μαίρη Σέλεϊ. Τον 19ο αιώνα, συγγραφείς όπως ο Ιούλιος Βερν και ο Χ.Τ. Γουέλς έκαναν το είδος δημοφιλές με τις ευφάνταστες ιστορίες τους, όπως το “20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα” (1870) και “Η μηχανή του χρόνου” (1895). Στις αρχές του 20ού αιώνα παρατηρήθηκε η άνοδος των περιοδικών pulp, τα οποία δημοσίευαν σύντομες ιστορίες επιστημονικής φαντασίας, και η εμφάνιση σημαντικών συγγραφέων όπως ο H.P. Lovecraft, ο Edgar Rice Burroughs και ο E.E. “Doc” Smith. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας γνώρισε μεγάλη άνθιση, με πρωτοποριακά έργα όπως το “1984” του George Orwell (1949), το “Fahrenheit 451” του Ray Bradbury (1953) και η σειρά “Foundation” του Isaac Asimov (1951-1993). Το είδος συνέχισε να εξελίσσεται και να διαφοροποιείται, ενσωματώνοντας θέματα όπως ο περιβαλλοντισμός, η εξερεύνηση του διαστήματος και η προηγμένη τεχνολογία. Τις τελευταίες δεκαετίες, η λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας έχει επεκτείνει την εμβέλειά της, εξερευνώντας διάφορα υποείδη και ασχολούμενη με σύγχρονα ζητήματα, καθιστώντας την ένα ζωντανό και διαρκώς εξελισσόμενο κομμάτι της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Γιατί να έχει ο άνθρωπος ανάγκη να διαβάσει επιστημονική φαντασία; Πέραν του ότι πρόκειται για ένα λίαν καθηλωτικό λογοτεχνικό είδος, δεν είναι λίγοι οι κοινωνικοί και φιλοσοφικοί παράγοντες που κάνουν τις ιστορίες αυτές τις αγαπημένες του κοινού κάθε ηλικίας. Αρχικά, η επιστημονική φαντασία λειτουργεί συχνά ως καθρέφτης της κοινωνίας, αντανακλώντας τα τρέχοντα ζητήματα, αξίες και πεποιθήσεις. Οι συγγραφείς μπορούν να χρησιμοποιήσουν το είδος για να διερευνήσουν τις πιθανές συνέπειες των τεχνολογικών εξελίξεων, των πολιτικών συστημάτων ή των κοινωνικών κανόνων, προσφέροντας σχόλια που προκαλούν σκέψεις για την ανθρώπινη φύση και τον κόσμο μας. Σε υπαρξιακό επίπεδο, η επιστημονική φαντασία μπορεί να αντιμετωπίσει τόσο τους φόβους όσο και τις ελπίδες που σχετίζονται με το μέλλον. Οι ήρωες και επομένως οι αναγνώστες αντιμετωπίζουν πιθανά δυστοπικά σενάρια, περιβαλλοντικές καταστροφές ή εξωγήινες απειλές, ενώ παράλληλα οραματίζονται ουτοπικές κοινωνίες, εξερεύνηση του διαστήματος ή τεχνολογικές ανακαλύψεις που εμπνέουν ελπίδα και αισιοδοξία. Βασικό, μα ελλοχεύον στοιχείο, είναι η διερεύνηση φιλοσοφικών ερωτημάτων. Το είδος παρέχει στους συγγραφείς μια πλατφόρμα για να εμβαθύνουν σε φιλοσοφικά ερωτήματα σχετικά με τη φύση της πραγματικότητας, της συνείδησης και της ύπαρξης. Η επιστημονική φαντασία μπορεί να προκαλέσει τους αναγνώστες να σκεφτούν βαθιά για το νόημα της ζωής, τον ρόλο της ανθρωπότητας στο σύμπαν και τον αντίκτυπο της τεχνολογίας στη ζωή μας. Εν κατακλείδι, η επιστημονική φαντασία σαν λογοτεχνικό είδος είναι αναντίρρητα ένα από τα διαχρονικότερα και πιο καθηλωτικά μέλη της οικογένειας των βιβλιοφάγων. Εγείρει τη φαντασία, χρωματίζει τη σκέψη-ακόμη και με σκούρες αποχρώσεις κάποιες φορές-και μας εντάσσει στη συζήτηση για το μέλλον του κόσμου στον οποίο ζούμε.